بررسی نقش آیات قرآن در آثار فلسفی ملاصدرا
تاریخ انتشار : شنبه ۷ شهريور ۱۳۹۴ ساعت ۰۹:۴۸
ملاصدرا در کتب فلسفی خود، از آیات بی‌شماری در جهت اثبات مبانی فکری خود بهره گرفته است؛ تبیین کارکرد آیات قرآن در نظام فلسفی صدرایی، نیازمند بررسی نقش آیات در منظومه فکری ملاصدرا است.
بررسی نقش آیات قرآن در آثار فلسفی ملاصدرا
ملاصدرا در کتب فلسفی خود، از آیات بی‌شماری در جهت اثبات مبانی فکری خویش بهره گرفته است. برای بررسی کارکرد این آیات در نظام فلسفی صدرایی باید یکایک کاربردهای آیات قرآن در آثار وی را مورد بررسی قرار داد.

یکی از ثمرات این کار این است که مشخص می‌شود آیا او مقدمات براهین منطقی خود را بر پایه‌های آیه‌های قرآن بنا نهاده و یا اینکه آیات قرآنی در آثار صدرایی تنها در جهت تایید یا الهام‌گیری یا ملاک درستی یا نادرستی مبانی فلسفی مورد استفاده قرار گرفته است؟ زیرا اساسا یک فیلسوف بر خلاف متکلم در پی شناخت دلالت‌های هستی‌شناسانه از آیات است و با نگرش عقلی و برهانی بدان می‌نگرد.
اینک به ذکر برخی از ادله‌ای که ملاصدرا در مقام اثبات وحدانیت باری تعالی بدان تمسک جسته و در انتهای کلامِ خود بنا بر عوامل و ضرورت‌هایی، به آیاتی از قرآن استناد کرده است، می‌پردازیم:

الهام‌گیری از آیات قرآنی

ملاصدرا نظام فلسفی خویش را بر مبنای اصولی پایه‌ریزی می‌کند که ورود در هر مرحله و فهم صحیح آن، شخص را وارد حیطه‌ای دیگر می‌کند که هرگز با مراحلِ قبلیِ متعارض و ناهمگون نیست، بلکه هر مرتبه‌ای از آن، فراتر از مرحله‌ پیشین است. نخستین مبنای فکری ملاصدرا بر اصالت وجود مبتنی است، او وجود را اصیل می‌داند بنابراین تکثراتِ وجودات را به نحوه و مرتبه‌ وجودیِ موجودات نسبت می‌دهد و به وحدت تشکیکی وجود معتقد می‌شود.

وی نظام تشکیکی را به هرمی تشبیه می‌کند که در رأس آن واجب، و پایین‌ترین حد آن هیولی است و مابقی وجوداتِ امکانی، در دامنه‌ این هرمِ وجودی قرار گرفته‌اند. او با دلایلی اثبات می‌کند که واجب به صفاتی ویژه همچون صرافت، بساطت، وجوب ذاتیِ ازلی و... متصف است و بر مبنای این نگرش به اثبات خداوند و پس از آن به اثبات وحدانیت ذات، صفات و افعال او بر مبنای نظام فلسفی خویش می‌پردازد؛ به گونه‌ای که کلیه‌ تقریرهای برهانی موارد ذکر شده تنها از یک مسیر فکری او که همان «برهان صدیقین» است، عبور می‌کند.

ملاصدرا مبانی فلسفی خود را (که پایه‌های مستحکم نظام فلسفی او را تشکیل می‌دهد) از آیات و سور قرآنی برداشت نکرده است؛ زیرا هی